Staða ungra foreldra.....já mér er ansi heitt í hamsi :o)

Mikið varð ég ánægð að sjá Ísland í dag í dag. Ég fagna því að umræða um unga foreldra sé jafnvel að fá á sig aðra mynd en oft hefur verið í fjölmiðlum. Hingað til hefur mér þótt umræðan einkennast um of af þeirri raun að eignast barn of ung(ur) og hefur því miður birst á leiðinlegan hátt. Hver hefur t.d. ekki heyrt af stelpunni sem fermdist ólétt eða þaðan af verra lét skíra barn sitt um leið og hún fermdist. Mér hefur lengi gramist sú tilhneiging ,,okkar” sem eignumst börn of ung bæði að fegra hlutina fyrir almenningi og svo aftur að pirra okkur á því viðhorfi sem við mætum í samfélaginu. Auðvitað er svekkjandi að vera dæmdur fyrir ,,mistökin“ það þekkja allir sem hafa lent í þeirri gryfju :o).


En að kjarna málsins sem eru kjör ungra foreldra, foreldra undir lögaldri. Það hlýtur að teljast ótækt í samfélagi þar sem engin markviss stefna gildir varðandi kynheilbrigði unglinga (önnur en að frá árinu 1999 og fram til ársins 2010 er markmiðið að tilfellum fóstureyðinga og klamydíutilfella skuli fækkað um helming – væri gaman að sjá þær tölur í dag) að ekki skuli vera nokkuð ákvæði í kerfinu sem tekur tillit til þessa hóps. Margoft hefur það verið rætt hversu há tíðni þunganna og fóstureyðinga er í yngsta aldurshópnum hér á landi í samanburði við hin Norðurlöndin. Umræðan virðist samt aldrei komast almennilega upp á pallborðið, þó að vísu hún hafi ratað inn á borð þingmanna. Rannsóknir benda t.a.m. til að kostnaður af ótímabærum þungunum og kynsjúkdómum sé hærri en ef hrint væri í framkvæmd markvissri stefnu í forvörnum á þessu sviði. Sem betur fer er þó nokkuð af áhugamönnum um þessi málefni sem hafa haldið úti síðum og ýmiskonar fræðslu sem miða að því að stuðla að kynheilbrigði unglinga þannig að umræðan þokast hægt í rétta átt. Það er þó eitthvað sem hefur verið að gerast á allra síðustu árum.

Kynfræðsla í skólum er víða ansi bágborin, enda er lítið fjallað um þennan þátt í Aðalnámskrá grunnskóla frá 1999 og má túlka forvarnarhluta hennar ansi vítt, nánast eftir hentileika. Kynfræðsluþættinum er meira að segja gert lægra undir höfuð í námskránni frá '99 en í námskránni frá 1989 sem hlýtur að vekja nokkra athygli. Ekki verður það svo túlkað að ástandið hafi batnað svo um munaði að ekki þætti þörf fyrir það lengur.

Skólum er í dag boðið upp á ýmsa fræðslu frá fagaðilum sem koma í skóla og halda fyrirlestra bæði fyrir nemendur í 8. - 10. bekk og foreldra þeirra, það er svo aftur á valdi hvers skóla hvort hann þyggji þessa þjónustu. Allt kostar jú peninga. Svo er auðvitað áhyggjuefni hvernig staðið er að kynfræðslu unglinga eftir að skólagöngu lýkur og fram að 18 ára aldri.

Kerfið miðar heldur ekki að aldri þeirra sem verða þungaðir og virðist það oft á reiki hvort um sé að ræða ólögráða einstakling eða ekki í þessum tilfellum. Stelpa á grunnskólaaldri eða undir lögaldri er þannig ekki meðhöndluð á neinn sérstakan hátt (að mínu viti) þegar kemur að fóstureyðingum sem vekur hjá manni nokkra furðu. Einhverjir muna kannski eftir ungri stelpu sem birtist í Séð og heyrt fyrir nokkrum árum. Hún sagði sögu sína sem var sú að upphaflega hafði hún, 13 ára gömul, verið staðráðin í því að fara í fóstureyðingu. Eftir að hafa farið í gegnum reglubundið ferli fyrir fóstureyðingu sem m.a. felur í sér að fara í sónar gat hún á engan hátt fylgt ferlinu til enda. Ungar stúlkur fara auðvitað fyrir það fyrsta í fóstureyðingu af því að félagsleg staða þeirra er þannig, þið vitið vegna aldurs. Eins finnst mér óþarfi að persónugera fóstureyðingar um of fyrir þessum aldurshópi. Maður hefði haldið að áfallið væri nógu mikið fyrir þó ekki þurfi að vera með forvarnir gegn fóstureyðingum þ.e. með því að sýna ,,tilvonandi móður” ófætt barn hennar. Með þessu finnst mér óhjákvæmilega að einhverju vera að gera lítið úr móðurtilfinningum þessara stúlkna sem grípa til þessa neyðarúrræðis sem fóstureyðingar eiga að vera. (Viðhorf fólks á Íslandi til fóstureyðinga er svo aftur efni í heila ritgerð).

Ég held ég gleymi aldrei þeim degi þegar ég, 17 ára gömul móðir tveggja ára barns og nemi í framhaldsskóla gekk inn á félagsmálastofnun og spurði hvort ekki væri til einhver styrkur sem væri veittur fólki í sömu stöðu. Svörin sem ég fékk var að svo væri ekki og afhverju svo væri ekki var að stofnunin gat alls ekki staðið undir því að hvaða nemi sem er í Flensborg gæti komið og beðið um styrk. Mér fannst ég auðvitað ekki vera hvaða nemi sem var, gat ekki séð að það væru margir sem þyrftu að framfleyta öðrum en sjálfum sér. Fáir sem eyddu vasapeningunum í bleiur :o) Á þessum tímapunkti áttaði ég mig á að öryggi er ekki sjálfgefið, ég varð fyrir vikið enn sáttari við mitt hlutskipti og þá sér í lagi foreldra mína. Mikið var ég þakklát fyrir hversu heil þau voru. Niðurstaðan var að ef ég hefði ekki verið alin upp á mínu heimili, fengið allan þann stuðning sem mér var veittur þá hefði ég jafnvel ekki getað klárað grunnskóla. Það er því undir fjölskyldu þeirra sem lenda í þessari stöðu komið hvernig málum verður háttað.

Það verður að segjast að það er svekkjandi að enn skuli ekki verið gert ráð fyrir ótímabærum þungunum í kerfinu, reynslan ætti að segja okkur það að þörfin er fyrir hendi. Kannski sökum aldurs þeirra sem lenda í þessu er enginn til að berjast fyrir þennan hóp. Þegar maður er svo orðinn nógu gamall til að standa í þessu finnst manni maður of gamall og er sömuleiðis feginn því að hverfa í fjöldann kannski vegna þess að hin almenna skilgreinig á ungri móður er ekki þannig að mann langi að flíka stöðu sinni.